1986ko apirilaren 26ko gauena lehertu zen Pripyat-etik oso gertu dagoen Txernobil-eko Zentral Nuklearreko laugarren erreaktorea. Istripu horren ondorioz, hildakoak asko izan ziren eta, gainera, material erradioaktiboa ingurune hubilean zabaldu zen osasun arazo larriak sortuz. Hau historio ofiziala da. Lehendik badikiguna, historia liburuetan eta hedabideetako hemeroteketan agertzen dena. Baina zer dakigu istorio hau sostengatzen duten bizipenetatik? Istorio asko daude bazterretan, hutsune eta isiltasun handiak daude. Letra larriz idazten den Historiaren diskurtso ofizialaren parte ez diren istorioak, baina hor egon zirenak eta garrantzitsuak direna ez ditugu ezagutzen. Horietako batzuek osatzen dute Natalia Litvinovaren Luciérnaga izena duen lehen eleberria.
«No quería nacer en otoño en un país radiactivo. Pero el médico me sacó a través de un corte realizado con bisturí, y con los pies toqué la tragedia, mientras que con las manos intentaba aferrarme a las entrañas de mi madre».
Leherketa nuklear horren ondoren, Bielorrusian hazi ziren haurrak izendatzeko luciérnaga hitza erabiltzen zen haien izaera erradioaktiboari erreferentzia egin nahian. Baina ipurtargia iluntasunean ere argia izan daiteke eta kasu honetan, argi hori memoria edo idazketa izan daiteke. Izan ere, iluntasuna galderak egiten dituzten haurrak izan daitezke, baita erantzunik ez duten helduak edo galdetzera ausartzen ez diren horiek, edo gerra garaian Sobietar Batasun zaharraren makinaria elikatzeko zohikatza biltzen zuten emakumeak. Iluntasuna dira, isiluneak baita ere, baina idazketak apurtzen eta argitzen dituena. Horregatik, Natalaia Litvinoak lehen orrialdean eskaintza hau idazten du: A mi madre, la luciérnaga más brillante.
Oroitzapen txikiak- batzuk benetakoak eta beste batzuk irudimenak eraldatutakoak- diren kapitulu laburren bidez, Natalia Litvinovak eleberri honi forma ematen dio. Hala, errealitate txikiz, une bereziz, orain aukera bihurtzen diren iraganeko zatiz betetako istorioa eskaintzen digu. Egileak, bere amak oihal desberdinekin egiten zuen bezala, idazkera erabiltzen du josteko orratz gisa, azkenean istorio hunkigarri eta argitsu bat ehuntzeko.
Txernobilgo hondamendi nuklearra gertatu eta bost hilabetera, 1986an, Natalaia Litvinova Bielorrusiako hego-ekialdeko hiri txiki batean jaio zen, Gomelen. Bere lehen urteak, beraz, giro apokaliptiko horrek markatu zituen. Hamar urterekin, buenos Airesera emigratu zuen familiarekin, eta han bizi da ordutik. Hainbat poesia liburu idatzi ditu eta idazle errusiar asko ere itzuli ditu. Hemen, bere lehen eleberrian- gainera, 2024ean Lumen Eleberri Saria jaso zuena-, Natalaia Litvinovak etsipenaren eta kutsadura nuklearraren inguruko bere haurtzaroa kontatzen digu, bere amaren eta amonaren memoria berreskuratzen duen bitartean. Datorren asteartean, azaroak 24, betiko orduan (19:00etan) elkartuko gara istorio hauen argia partekatzeko. Ez huts egin!

